Daha önce Türkiye’de çiftçi örgütleri enflasyonu olduğunu, var olan örgütlerin görev ve yetkilerinin birbiriyle çatısı bir şekilde formule edildiğini söylemiş ve bundan dolayı çiftçilerin ürettikleri ürüne ve yarattıkları katma değere rahatlıkla el koyulduğunu belirtmiştim. Bu olumsuzluğu aşmak için de tarımsal amaçlı kooperatiflerin, ağırlıklı olarak da Köy-Koop’ların güçlendirilmesi gerektiğini yazmıştım.
KÖY-KOOP’LAR NEDEN ÖNEMLİ?
Köy-Koop’lar şu nedenlerle önemlidir;
•Türkiye’de çiftçilerin en geniş şekilde örgütlenmiş ekonomik örgütleridir. 7500’ü geçen kooperatif sayısı ile yaklaşık 790.000 bin civarında çiftçi, Köy-Koop’ların ortağıdırlar.
•Tabandan kurulmuştur. Bu yapılarıyla siyasal iktidarların güdümüne karşı en fazla direnç gösterme yeteneğine sahiptirler.
•Geçmişte ve günümüzde çok başarılı Köy-Koop’lar vardır. Örneğin 1980’li yılların başlarında Köy-Koop Merkez Birliği, bir Kooperatifler Bankası kurma aşamasına dahi gelmişti.
•Demokratik denetime en açık örgütlerdir.
KÖY-KOOP’LAR NASIL GÜÇLENDİRİLEBİLİR?
•Köy-Koop’ların çiftçilere sağladığı girdilerden (tohum, ilaç, gübre, mazot vb.) alınan KDV’ler özellikle sınıflanmalı,
•Köy-Koop’ların tarımsal girdileri üreten ve de ortaklarının ürünleri değerlendirmelerini sağlayan tesisleri kurmaları için her türlü ekonomik-sosyal ve yasal önlemler alınmalı, kısa deyişle çiftçilerin aynı zamanda sanayici olmaları sağlanmalı.
•Köy-Koop’ların pazarladığı ürünlerde KDV düşürülmeli (Örneğin süt ve ürünlerinde KDV yüzde 1’e düşürülmeli).
•Köy-Koop’ların ürünlerinin pazarlamasını sağlamak üzere yerel yönetimler devreye sokulmalı, bu amaçla ilçe ve il genelinde satış yerleri verilmeli.
•Tarım ürünlerinin pazarlanmasında kayıt dışı ekonomiyle etkin bir mücadele yapılmalı.
•Özellikle kooperatiflere ve kooperatif üyelerine sağlanan kredilerin faizleri düşürülmeli ve geri ödeme süresi uzatılmalı.
•Tarım ürünlerinin fiyat oluşumunda Avrupa Birliği’nde olduğu üzere Ortak Piyasa Düzenleri’ne benzeyen kurulların oluşturulmasında Köy-Koop’lara ağırlık verilmeli.
Sonuç olarak çiftçilerin dirliğinin artırılmasında Köy-Koop’ları öne çıkarmak zorunluluğu var. Ancak Köy-Koop’lar da kendi örgütlenmelerini yeniden gözden geçirmeli. Zayıf noktalarını belirlemeli. Bunlardan birisi şu; Küçük köy kooperatifleri yerine, teknik alt yapı ve kadroya sahip ilçe düzeyinde merkezi kooperatifler kurulmalı. Bu amaca yönelik olarak İl ve Merkez Birliği’nin ivedilikle harekete geçmesinde yarar var. Küçük köy kooperatiflerinin devri artık geçmiş durumda. Çiftçiler küçük olsun, benim olsun anlayışını terk etmeli. Aksi takdirde aracıların ve sanayicilerin elinde oyuncak olacaklardır. Daha kötüsü büyümedikleri ve birleşmedikleri için topraklarını da kaybedecekler ya da özellikle yabancı ortaklı büyük çiftliklerin tarım işçiliğini kabulleneceklerdir.
Prof. Dr. Mustafa Kaymakçı