feminist felsefe

İnsan deneyiminin salt erkek deneyiminden oluştuğunu reddeden, in­sanlık tarihinin eril bir gözle yazılıp okunmasına artık bir son verilmesi gerek­tiğini savunan felsefi düşünceler bütünü. Farklı bakış açılarından yazan feminist felsefeciler, geleneksel felsefenin kadın­ların ilgilerini, kimliklerini ve sorunlarını ciddi bir biçimde ele almadığını ve ka­dınların varolma, düşünme ve yapıp et­me tarzlarının erkeklerinle kadar değerli olduğunu kabul etmediğini ileri sürerek onu kıyasıya eleştirirler. Geleneksel me­tafiziği de ben'i öteki'den, zihni beden­den ayırmakla suçlayan feminist felsefe­ciler, bütün varlıkbilgisel ikicilik biçimle­rini reddederek bireylerin birbirlerinin ruhuna duygudaşlıkla nüfuz etme biçim­leri ile zillin ve bedenin birbirlerini oluş­turma tarzları üzerinde dururlar.

Feminist felsefeciler, Batı felsefesi ge­nelde ussallığı erillikle, duygusallığı dişil­likle özdeşleştirdiğinden geleneksel fel­sefecilerin erkeklerin kadınlardan daha bir "insan" olduklarını düşündüğünü, oy­sa ki akıl ile duygunun bilginin birbiriyle yakından ilişkili, eşdeğerdeki kaynakları olduğunu savunur. Feminist felsefe, bü­tün kesinlik ve açıklık iddialarına rağmen Kartezyen bilginin olanaklarının sınırsız­lığını kesin bir dille reddeder.

Öte yandan feminist felsefeciler ge­leneksel bilim felsefesinin savladığı denli nesnel olmadığını düşünmektedirler, Ge­leneksel bilim felsefecileri bilimsel başarıyı bilimcinin denedeme, yönetme yete­neğine bağlarken, feminist felsefe yöne­limli bilim felsefecileri bu başarıyı bilim­cinin doğanın kendini ortaya kovuşlarını dinleme yeteneğine bağlarlar. Onlara gö­re bilim, somut bir olgunun test edilme­sinde bile soyut bir kuramla güdümlü o-lacağından, doğanın ne dediğini dinleyen bir bilim anlayışı büyük bir olasılıkla din­lemeyenden daha nesnel olacaktır.

Feminist felsefeciler geleneksel ahlâk, toplum ve siyaset felsefesini de eleştirir­ler. Onlara göre kurallar ve ilkeler gele­neksel ahlâkı tahakküm altına almıştır. Geleneksel ahlâk görüşünü "adalet pers­pektifi" diye adlandırarak, bunun tam karşıtı olan, haklardan ve kurallardan çok sorumluluklar ve ilişkiler üzerinde duran, bir ahlâki durumun genel içerimlerirıden çok tekil özeliklerine dikkat çe­ken "kaygı perspektifı"ni savunurlar.

Fe­minist toplum ve siyaset felsefesi ise er­keklerin tahakkümünü sürekli kılan siya­sal kurumlar ve toplumsal uygulamalar üzerinde yoğunlaşır. Feminist toplum ve siyaset felsefesinin amacı kadınların c-zilme, baskı altına alınma biçimlerini a-çıklamak ve kadınlara erkeklerin sahip olduklan adaletin, özgürlüğün ve eşitli­ğin aynısına kavuşmanın ahlaken istene­bilir ve siyasal balomdan uygulanabilir olan yollarını göstermektir. Liberal fe-minisder kadınlar erkeklerle aynı haklara sahip olduklarından toplumun kadınlara erkeklerle aynı eğitim ve meslek edinme fırsatlarını tanıması gerektiğine dikkat çe­kerler. Marxçı feminisdere göreyse ka­dınlar işgücüne kitlesel olarak katılana ve evişleri ile çocuk bakımı toplumsallaşü-nlana dek kadınlarla erkekler eşit haklara sahip olamaz.

 Radikal feministler kadı­nın baskı altında tutulmasının başlıca ne­deninin "cinsel" olduğuna, cinsellikte yat­tığına inanırlar. Onlara göre erkeklerin tahakkümüne kadınlara yeniden üreüm süreçlerinde ve cinsellikte biçilen roller yol açmaktadır. Bu nedenle kadınlar kendi yeniden üretim araçlarını yaratmadıkça ve kendi cinsel gündemlerini ortaya koy­madıkları sürece özgür olamayacaklardır. Kadınlara biçilen toplumsal cinsiyet rol­leri sil baştan ele alınmadıkça hiçbir so-nın çözüme kavuşmayacaktır. Varoluşçu feminisder ise erkeklerin tahakkümünün sonul nedeninin varlıkbilgisel olduğu ka­raşındadırlar. Başka bir deyişle, kadınlar "öteki", erkeklerse "ben" olarak tasar­landığından kadınlar kendilerini kendileri bağlamında tanımlayana dek olmadıkları şey bağlamında, yani "öteki" olarak er­kek bağlamında tanımlanmaya yazgılıdır­lar.

Feminist felsefe tarihinin yakın geç­mişinde, sosyalist feministlerin toplum ve siyaset felsefesinde feminist düşünürlerce ortaya konan farklı öğretileri bir ça­tı alünda toplama çabalarına tanık olun­muştur. Onlara göre kadının konumu ü-retim ve yeniden üretim yapılarında ol­duğu kadar cinsellik pratiklerinde aldığı görevlerle ve çocuğun toplumsallaştırılması göreviyle son derece keskin sınır­larla belirlenmektedir. Kadınlar özgür­lüğe kavuşacaklarsa bütün bu yapılardaki konumlarının ve işlevlerinin değişmesi gerekmektedir. Dahası kadınların ruhla-nnın da dönüştürülmesi gerekmektedir. Kadınlar ancak bütün bunlar gerçekleşti­rildikten sonra kendi benlik kavramları­nın altım oyan ve onları daima öteki kı­lan ataerkil düşüncelerden kendilerini öz-gürleştirebilirler.

Sosyalist feminist felsefe, kadınların dünyayı nasıl gördüklerini temsil eden ve kesin bir biçimde "dişil" olan tek bir bakışaçısı oluşturmaya çalışır. Postmo­dern feministlerse orıların bu çabasını gerçeklik, bilgi, ahlâk ve siyaset hakkında yalnızca tek bir hikâye anlatan üpik er­kek düşüncesinin bir benzeri olarak gö­rür. Postmodern feministlere göre böyle bir feminist felsefe ne uygulanabilir ne de arzu edilir bir şeydir. Uygulanabilir değildir çünkü kadınların deneyimleri sı­nıf, ırk ve kültür hadarı boyunca değiş­mektedir. Arzu edilir bir şey değildir. Çünkü tek bir gerçeklik ya da doğruluk olduğu inancı geleneksel felsefenin ço­ğunluğu susturmak için kullandığı felsefi bir söylendir. Postmodern feminisdere göre daha çok ve farklı farklı feminist düşüncelerin ileri sürülmesi gerekir. Fe­minist felsefe tek bir tane değil birçok olmalıdır; pek çok farklı sesi içinde barındırma lıdır.

Birtakım feminist felsefecilerse fark­lılığın ve birliğin reddinin üzerinde bu denli durulmasının siyasal ve düşünsel ayrışmaya yol açabileceği çekincesini ta­şımaktadırlar. Onlara göre, feminist felsefenin belirli bir bakışaçısını benimse-meksizin varolması durumunda, özelde kadınlar, genelde insanlar için neyin iyi olduğuna ilişkin savlarını temellendirmesi daha da güçleşecektir.