Özge Olcay

2008 başında devlet “Atıklara Karşı Entegre Milli Plan 2008-2009" başlıklı bir taslak yayımlayıp taslağı halkın önerilerine açtı. Öneri süresi 31 Ekim’de doldu. Bu plan uyarınca 2009 öncesinde plastik torba kullanımının yarı yarıya azaltılması, 2010 sonrasındaysa çözünebilirler dışındaki plastik kullanımının yasaklanması öngörülüyor. 2015 yılında kullanılan toplam plastiğin %70’inin çözünebilir plastik olması hedefleniyor. Bu önlemlere ek olarak devlet vatandaşları bilinçlendirecek kampanyalar hazırlıyor. Ayrıca Katalunya yerel hükümeti plastik torbanın bedava dağıtımının yasaklanması için bir kanun hazırlığında.

Devletin dışında plastik yasağı ve kullanımıyla ilgili çalışma yürüten pek çok grup var. Politik alanda Madrid Yeşilleri geçtiğimiz Eylül ayında meclise bir taslak sundu. Bu taslakta torba kullanımının yasaklanıp para cezası getirilmesi öneriliyor. Fakat taslak henüz incelemeden geçmedi.

Katalunya Atık Engelleme ve Sorumlu Tüketim Vakfı da çalışma yürüten bir başka grup. Mart ayında yayımladıkları çalışmada torbaların boyutunun büyütülmesi, sağlam torbaların dağıtılmasıyla torbanın kullanım ömrünün uzatılacağını savunuyorlar. Bu grubun önerisini plastik torba yasağına karşı çıkan Plastik Üreticileri Birliği de destekliyor.

Plastik üreticisi fabrika ve firmaların oluşturduğu Cicloplast adlı oluşum plastiğin zararlı bir hammadde olmadığı, zararı aşırı ve bilinçsiz tüketimin oluşturduğu düşüncesini yaymaya çalışıyor. Vatandaşları torbaların yeniden kullanımı ve torba tüketiminin azaltılmasıyla ilgili bilinçlendirme kampanyaları yürütüyor. Firmalarında çözünebilir maddelerle torba üretmesini öneriyor.

Plastik üreticilerinin yanında büyük ve orta ölçekli mağaza sahipleri ile Milli Dağıtımcı Büyük İşletmeler Birliği gibi birlikler de plastik torbanın yasaklanması düşüncesinden rahatsızlık duyuyor. Onlar da torba tüketiminin bilinçlendirmeyle rehabilite edilebileceğini savunuyorlar.

2006 Haziran ayında devletle anlaşmaya varan büyük mağaza sahipleri ve işletmeciler Çevre Bakanlığı’na torba tüketimini körüklemek için torba dağıtımında daha özenli davranacaklarını, yeniden kullanılırlığı yüksek torbalar dağıtacaklarını ve çözünebilir maddelerden üretilen torbaları tercih edeceklerini taahhüt ettiler. Fakat sonuçta Çevre Bakanlığı tarafların verdikleri sözleri tutmadıklarını ve yasak getirmenin zorunluluk halini aldığını açıkladı.

Büyük işletmecilerin bir bölümüyse bu konuda çeşitli girişimlerde bulundu. Örneğin Dia, LIDL ve IKEA marketlerinde torbalar ücretli hale getirildi. Bunun yanında yeniden kullanılabilir, kullanım süresi dolduğunda ücretsiz değiştirilebilir plastik torbalar da satışa sunuldu, bunun örnekleri Alcampo, Carrefour ve Eroski gibi zincirlerde görülüyor. Bir başka girişimse çözünebilir maddelerden üretilen torbaların satışı oldu. Torbaların ücretlendirilmesi en etkin çözüm gibi görülüyor. Ücretsiz torba dağıtılan marketlere tüketiciler yanlarında torba alıp gitmeye özen göstermiyorlar. Fakat 3 cent gibi küçük bir ücret pek çok tüketicinin kendi torbasını taşımasını sağlıyor.

İspanya dünyada en büyük 4., Avrupa’daysa 1. üretici. Bütün sokaklarda ayrıştırma kutuları olmasına rağmen plastiğin yalnızca %12’si bu kutulara atılıyor. Yine de son günlerde yapılan bir araştırmaya göre İspanyolların %74’ü plastik torba kullanımına karşı çıkıyor.

Tabii sokakta gördüklerim bana bunun tam tersini söylüyor! Canla başla çalışan pek çok çevreci gruba karşın halkın pek bilinçlenmediği görülüyor. İspanya’da son birkaç yıldır atık ayrıştırma alışkanlığı kazandırılmaya çalışılıyor. Ülkenin her yerinde, hemen her sokakta plastik, kağıt ve cam için atık kutuları var, fakat kutulara kolay erişim dahi ayrıştırma alışkanlığı yaratmak için yeterli değil. Bunun yanında ailelerin küçülmesi, bireysel yaşam tarzının yayılması plastik ambalaj üretimini tetiklemiş durumda.